Gdyński modernizm: spacer po mieście, które zbudowano w piętnaście lat

Skąd się wzięło białe miasto

Gdynia otrzymała prawa miejskie w 1926 roku. Port rósł w tempie, jakiego w ówczesnej Europie nie widziano, a razem z nim miasto. W ciągu kilkunastu lat liczba mieszkańców skoczyła z kilkunastu tysięcy do ponad stu dwudziestu tysięcy. Budowano szybko i nowocześnie, w duchu, który dziś nazywamy modernizmem.

Efekt jest spójny jak rzadko gdzie: jasne elewacje, płaskie dachy, poziome pasy okien i zaokrąglone narożniki. Śródmieście Gdyni zostało uznane za pomnik historii, a miasto promuje szlak modernizmu z kilkoma trasami do samodzielnego zwiedzania.

Styl okrętowy, czyli co tu właściwie oglądać

Gdyńscy architekci chętnie nawiązywali do transatlantyków, które cumowały kilkaset metrów dalej. Warto wypatrywać kilku motywów.

• Zaokrąglone narożniki przypominające mostek kapitański.
• Okrągłe okna, tak zwane bulaje, zwykle na klatkach schodowych.
• Balkony z rurowymi balustradami jak relingi.
• Nadbudówki na dachach, podobne do pokładów spacerowych.
• Maszty flagowe na szczytach budynków.

Druga rzecz to wnętrza. Wiele klatek schodowych ma oryginalne lastryko, mosiężne poręcze i spiralne biegi schodów. Część jest dostępna podczas spacerów z przewodnikiem.

Trasa na dwie godziny

Zacznij przy dworcu. Sam budynek jest powojenny, ale w holu zachowały się malowidła i mozaiki warte chwili uwagi. Stąd idź ulicą 10 Lutego w stronę morza.

Pierwszy przystanek to gmach dawnego ZUS na rogu 10 Lutego i 3 Maja, z charakterystyczną zaokrągloną bryłą wyłożoną ciemnym kamieniem. To jedna z ikon gdyńskiej architektury. Kawałek dalej stoi budynek dawnego Banku Gospodarstwa Krajowego, potężny blok mieszkalny uznawany za najbardziej luksusową kamienicę przedwojennej Gdyni. W jego podziemiach działa niewielkie muzeum prowadzone przez mieszkańców.

Skręć w Świętojańską. To główna ulica handlowa, przy której modernistyczne kamienice stoją jedna przy drugiej. Zwróć uwagę na budynki na narożnikach, bo tam architekci pozwalali sobie na najwięcej.

W stronę morza

Zejdź do Skweru Kościuszki. Przy placu stoi Dom Żeglarza Polskiego z wieżą, dziś siedziba uczelni morskiej z planetarium. Na Molu Południowym znajdziesz budynek akwarium, również zaprojektowany przed wojną. Jego opływowa forma dobrze pokazuje, jak poważnie traktowano tu morskie skojarzenia.

Jeśli masz jeszcze siłę, wejdź lub wjedź kolejką na Kamienną Górę. Wśród zieleni stoją tam modernistyczne wille zamożnych gdynian z lat trzydziestych. Większość to prywatne domy, ogląda się je z ulicy.

Hala targowa i Dworzec Morski

Dwa obiekty leżą nieco na uboczu, ale warto do nich podejść. Zespół Miejskich Hal Targowych przy ulicy Wójta Radtkego ma łukową konstrukcję i wciąż pełni swoją funkcję. Można tu kupić ryby, warzywa i kaszubskie truskawki, a przy okazji zobaczyć codzienne życie miasta.

Dworzec Morski przy ulicy Polskiej obsługiwał kiedyś pasażerów transatlantyków "Batory" i "Piłsudski". Obecnie mieści Muzeum Emigracji. Sama hala z przeszklonym dachem jest warta wizyty, nawet gdyby nie było w niej wystawy.

Jak zwiedzać

Najwygodniej z mapką szlaku, którą można pobrać ze strony miasta lub dostać w informacji turystycznej. W sezonie organizowane są bezpłatne spacery z przewodnikiem, a pod koniec lata odbywa się weekend poświęcony architekturze, podczas którego otwiera się wnętrza na co dzień niedostępne.

Najlepsze światło do zdjęć przypada na przedpołudnie, kiedy słońce pada na jasne elewacje od strony morza. I jedna rada: patrz w górę. Najciekawsze detale gdyńskich kamienic zaczynają się powyżej pierwszego piętra, a większość przechodniów nigdy tam nie zagląda.